Φιλοσοφια στην Αθηνα


Τόμας Νέιγκελ – Θανάσιμα Ερωτήματα
Ιουνίου 20, 2007, 9:25 μμ
Filed under: Βιβλιοκρισίες

nagel-petite.jpg Ο Τόμας Νέιγκελ είναι δίχως αμφιβολία ένας από τους πλέον καταξιωμένους σύγχρονους αμερικανούς φιλοσόφους. Τα Θανάσιμα Ερωτήματα, που πρόσφατα κυκλοφόρησαν από τις δυναμικές εκδόσεις Πολύτροπον, αποτελούν μια συλλογή δοκιμίων που έρχονται να εξετάσουν ερωτήματα τα οποία αναδύονται απ’τη πιο άμεση εμπειρία της ζωής. Το ενδιαφέρον του Νέιγκελ για το χειροπιαστό και το βιωμένο φαίνεται ήδη από τα θέματα που εξετάζει: ο θάνατος, το παράλογο, η σεξουαλική διαστροφή, η αναλγησία στο δημόσιο βίο, το υποκειμενικό και το αντικειμενικό. Τόσο η διαύγεια των επιχειρημάτων όσο και το γεγονός ότι σε μεγάλο μέρος του δεν απαιτεί προηγούμενες φιλοσοφικές γνώσεις κάνουν το βιβλίο αυτό προσιτό σε κάθε αναγνώστη που θέλει να στοχαστεί πάνω σε αυτά τα θέματα.


Δύο από τα κείμενα της συλλογής έχουν ήδη δημοσιευτεί στα ελληνικά: το «Πόλεμος και Σφαγή» στον τόμο Πόλεμος και Ηθική – Ηθική εν Πολέμω που επιμελήθηκε ο Κωστής Κωβαίος για τις Εκδόσεις Εκκρεμές, και το «Πώς είναι να είσαι νυχτερίδα;» που περιλαμβάνεται στο Εγώ της Νόησης των Ντ. Χοφστάντερ και Ντ. Ντένετ από τις Εκδόσεις Κάτοπτρο. Το τελευταίο δοκίμιο αποτέλεσε σημείο αναφοράς στη συζήτηση σχετικά με τα όρια και τις δυνατότητες της νευροβιολογίας και των γνωσιακών επιστημών και τη σχέση τους με τη φιλοσοφία του πνεύματος. Ο Νέιγκελ επιχειρηματολογεί πειστικά ενάντια σε κάθε μορφής αναγωγισμό σε ό,τι αφορά το φαινόμενο της ανθρώπινης συνείδησης. Η υποκειμενική σκοπιά της συνείδησης δεν μπορεί να αναχθεί και να εξηγηθεί στην πληρότητα της από καμία εμπειρική επιστήμη που θα επιχειρήσει να τη συλλάβει από τα έξω. Ιδιαίτερα συναρπαστικό είναι το δοκίμιο «Ηθική Τύχη» όπου ο συγγραφέας επιχειρεί να υπονομεύσει την καντιανή θέση πως η ηθικότητα της αγαθής θέλησης είναι ανεξάρτητη από κάθε εξωτερική περίσταση. Με λεπτότητα και υπομονή αναδεικνύει μια σειρά από καταστάσεις όπου ο ηθικός έπαινος και ο ηθικός ψόγος αναγκαστικά συνδέονται με περιστάσεις έξω από το υποκείμενο, με αυτό που ονομάζει –με αριστοτελική διάθεση– ηθική τύχη. Το συγκεκριμένο δοκίμιο θα αποτελούσε άριστο ανάγνωσμα για τους φοιτητές και τους νομικούς που ασχολούνται με τη διάκριση ενδεχόμενου δόλου και ενσυνείδητης αμέλειας στο ποινικό δίκαιο.

mortalquestions-petite.jpg Το τελευταίο δοκίμιο του τόμου είναι οπωσδήποτε το σημαντικότερο. Εδώ ο Νέιγκελ εξετάζει τις έννοιες του Υποκειμενικού και του Αντικειμενικού, προβληματική που θα αναπτύξει λεπτομερέστερα στο μετέπειτα βιβλίο του Η Θέα από το Πουθενά (εκδ. Κριτική, 2000). Ο κόσμος παρατηρεί ο Νέιγκελ εμφανίζεται αρχικά μέσα από μια καθαρά υποκειμενική σκοπιά, όπου το άτομο αποτελεί το κέντρο του. Μέσα από μια αφαιρετική διαδικασία κατορθώνουμε να φτάνουμε σταδιακά σε μια όλο και μεγαλύτερη αντικειμενικότητα, όπου καταλήγουμε σε έναν κόσμο δίχως κέντρο. Οι επιστήμες έχουν ως ιδανικό μια καθαρά αντικειμενική προοπτική, αμόλυντη από τις διαθλάσεις της υποκειμενικότητας. Μέσα από τη λεπτή ανάλυσή του ο Νέιγκελ προσπαθεί να δείξει για ποιους λόγους η επιδίωξη μιας καθαρής αντικειμενικότητας όχι μόνο είναι αδύνατη, αλλά συγχρόνως φτωχαίνει την κατανόηση μιας πλειάδας συγκεκριμένων προβλημάτων. «Ίσως η καλύτερη ή η πιο αλήθινη άποψη να μην επιτυγχάνεται με την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη υπέρβαση του εαυτού μας». Τούτο όμως δεν τον οδηγεί σε μια επιστροφή στον υποκειμενισμό. Αντίθετα, υπερασπίζεται τη δυνατότητα συνύπαρξη των δύο σημείων θεώρησης.

(δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή, 17 Ιουνίου 2007)

Advertisements

1 σχόλιο so far
Σχολιάστε

xαρικα που βρηκα αyτο το blog, elpizω synexia

Σχόλιο από miten




Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: