Φιλοσοφια στην Αθηνα


Γιωργος Φαρακλας – Νοημα και Κυριαρχια
Φεβρουαρίου 24, 2008, 2:28 πμ
Filed under: Βιβλιοκρισίες | Ετικέτες: , , , ,

klimt.jpg 

 
Είναι γνωστό από παλιά ότι συχνά οι άνθρωποι θεωρούν πως αυτό που είναι προς το συμφέρον τους, αυτό είναι και δίκαιο. Πολλοί φιλόσοφοι γενίκευσαν αυτή την ιδέα και υποστήριξαν πως κάθε αξία, κάθε αντίληψη για το τι είναι «καλό» ή «δίκαιο», αποτελεί άμεσo ή έμμεσo παρακολούθημα του συμφέροντος αυτού που την προβάλλει. Με τον ίδιο τρόπο που τα συμφέροντα μάχονται το ένα το άλλο, έτσι πολεμούν και οι αξίες μεταξύ τους. 

Αναπτύσσοντας την έννοια της ιδεολογίας, ο Μαρξ υποστηρίζει πως το συμφέρον καθοδηγεί όχι μονάχα την συγκρότηση των αξιών, αλλά και τις πεποιθήσεις των ατόμων για το πώς είναι ο κόσμος. Το συμφέρον δεν καθορίζει μονάχα την αντίληψη του δέοντος, μα και του όντος. Ο κόσμος του κυρίαρχου είναι διαφορετικός από τον κόσμο του κυριαρχούμενου. 

Ο Νίτσε, ξεκινώντας από διαφορετικές προκείμενες, καταλήγει σε παρόμοια συμπεράσματα. Με τον ίδιο τρόπο που παλεύουνε συμφέροντα και αξίες, έτσι πολεμάνε και οι αλήθειες. Και όπως το κάθε άτομο επιχειρεί να επιβάλει στο άλλο το συμφέρον του, έτσι προσπαθεί να επιβάλει και την αλήθεια του. Για τον Νίτσε, ο κόσμος αποχτάει νόημα μέσα στην προοπτική του εκάστοτε υποκειμένου στον αγώνα του για επικράτηση. 

Σε τούτη την προβληματική εντάσσεται το έργο του Γιώργου Φαράκλα με τον υπαινιχτικό τίτλο «Νόημα και Κυριαρχία». Στο πολυσχιδές αυτό βιβλίο ο Φαράκλας ανασυγκροτεί μια μακραίωνη διαμάχη· την διαμάχη για την θέση των αξιών στις θεωρίες των ανθρώπινων πραγμάτων. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκονται δύο έλληνες φιλόσοφοι, ο Παναγιώτης Κονδύλης και ο Κοσμάς Ψυχοπαίδης, που εκπροσωπούν τους αντίθετους πόλους αυτής της διαμάχης. 

Σύμφωνα με την «περιγραφική θεωρία της απόφασης» του Κονδύλη, το υποκείμενο, ατομικό ή συλλογικό, προσανατολίζει την συμπεριφορά του με βάση μια κοσμοεικόνα. Τούτη η κοσμοεικόνα και η συναφής με αυτήν αυτοκατανόηση του υποκειμένου, η ταυτότητά του, συγκροτούνται διαλεκτικά, σε αναφορά με έναν αντίπαλο. Το πνεύμα για τον Κονδύλη είναι πράξη και από τη φύση του πολεμικό· συγκροτείται και υπάρχει μέσα στην αντιπαράθεση. 

Όσο ουδέτερα κι αν εμφανίζονται τα προϊόντα του πνεύματος -αξίες, θεωρίες, θεσμοί- δεν μπορούν να υπερβούν την πολεμική καταγωγή τους. Για τον Κονδύλη, μολονότι οι αξίες επιζητούν να παρουσιαστούν ως αντικειμενικές, στηριζόμενες στην ίδια την φύση των πραγμάτων, διατηρούν πάντοτε σε τελική ανάλυση μια εγγενή αυθαιρεσία. Τούτο το εκφράζει λέγοντας ότι κάθε έκφανση του πνεύματος θεμελιώνεται τελικά σε μιαν απόφαση. 

Για τον Κονδύλη ιδέες, θεωρίες και αξίες πρέπει να ιδωθούν σαν όπλα σε έναν αγώνα. Η γνώση των ανθρώπινων πραγμάτων δεν είναι δυνατή παρά μόνο εάν ανασυγκροτηθούν οι συνθήκες εντός των οποίων δραστηριοποιούνται ιδέες και αξίες, και αναδειχθεί ο εκάστοτε πολεμικός τους σκοπός. Αν η θεωρία θέλει να παραμείνει επιστημονική, πρέπει να αρκεστεί σε μιαν απλή περιγραφή των συνθηκών και της διεξαγωγής αυτού του αγώνα, δίχως να λάβει μέρος σε αυτόν. 

Η κύρια ένσταση που απευθύνει ο Φαράκλας στον Κονδύλη, συντασσόμενος με το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής φιλοσοφικής κοινότητας, είναι η εξής: εφόσον κάθε θεωρία είναι από την φύση της πολεμική, κι επομένως κανονιστική, πώς είναι δυνατή μια περιγραφική θεωρία σαν αυτήν που αξιώνει ο Κονδύλης; Ο Φαράκλας είναι πειστικός όταν υποστηρίζει πως ο Κονδύλης δεν δείχνει τους όρους δυνατότητας μιας περιγραφικής θεωρίας, ή μιας «απόλυτης προοπτικής» όπως την ονομάζει. Δεν μπορεί να ειπωθεί το ίδιο για το αυτοσχέδιο ψυχογράφημα του Κονδύλη που επιχειρεί, το οποίο, αντιθέτως, δεν μοιάζει διόλου πειστικό. 

Ο Ψυχοπαίδης συμφωνεί με τον Κονδύλη πως καμία θεωρία των ανθρώπινων πραγμάτων δεν είναι αξιολογικά ουδέτερη. Τούτο όμως δεν απειλεί αναγκαστικά την αντικειμενικότητα της θεωρίας. Αντιθέτως, μια θεωρία της κοινωνίας μπορεί να αξιώσει αντικειμενικότητα στο βαθμό μονάχα που ασκεί κριτική στο αντικείμενό της, στο βαθμό δηλαδή που είναι αξιολογική. 

Η ανθρώπινη πράξη δεν μπορεί να κατανοηθεί από τα έξω, από έναν εξωτερικό παρατηρητή. Ο μελετητής των ανθρώπινων πραγμάτων πρέπει, όχι μόνο να λάβει υπ’ όψη τις αντικειμενικές συνθήκες της πράξης, αλλά και να υιοθετήσει την εσωτερική προοπτική του δρώντος υποκειμένου. Πρέπει με άλλα λόγια, να λάβει υπ’ όψη το νόημα που δίνει το υποκείμενο, ατομικό ή συλλογικό, στην συμπεριφορά του. Ο Ψυχοπαίδης διατυπώνει αυτή την ιδέα λέγοντας πως τότε μόνο μπορεί η κοινωνική θεωρία να γνωρίσει το αντικείμενό της, την κοινωνία και την ανθρώπινη πράξη μέσα σ’ αυτήν, όταν το συγκροτήσει αξιακά. 

Για τον Ψυχοπαίδη, η κριτική της κοινωνίας από την θεωρία είναι πάντοτε εσωτερική και στηρίζεται σε δύο κριτήρια: πρώτον, εάν η κοινωνία στην εκάστοτε μορφή της πραγματώνει τους σκοπούς που έχει θέσει η ίδια στον εαυτό της, και, δεύτερον, αν διασφαλίζει την ίδια της την αναπαραγωγή. Η θεωρία ασκεί κριτική στην κοινωνία ελέγχοντας αν μπορεί υπό την συγκεκριμένη της μορφή να αναπαραχθεί ως κοινωνία, να διατηρήσει δηλαδή την ύπαρξή της. Ο Φαράκλας συντάσσεται με τον Ψυχοπαίδη και υποστηρίζει πως η θεωρία έχει «ως μόνο ‘πρακτικό αίτημα'», την «περαιτέρω ύπαρξη» του αντικειμένου της. Σαν αξίες αναγνωρίζονται μονάχα οι «συνθήκες ύπαρξης» τις οποίες προϋποθέτει η κοινωνία. 

Ωστόσο, η επιμονή του Φαράκλα στον καθαρά πραγματιστικό ή λειτουργικό χαρακτήρα των κοινωνικών αξιών, μοιάζει να υπονομεύει τελικά τις ίδιες τις αξίες. Η κανονιστικότητα που θέτει η ψυχοπαιδική θεωρία, όπως την παρουσιάζει ο Φαράκλας, είναι τελικά καθαρά υποθετική, και οπωσδήποτε όχι κατηγορική. Τούτο φαίνεται αναγκαία συνέπεια της αναγωγής της κανονιστικότητας στην έννοια της αναπαραγωγής, της αυτοσυντήρησης της κοινωνίας.

Στο βιβλίο του Γιώργου Φαράκλα ο αναγνώστης θα συναντήσει ενδιαφέρουσες ιδέες, ευρηματικούς παραλληλισμούς και πυκνή επιχειρηματολογία. Σχεδόν ταυτόχρονα με το εν λόγω βιβλίο ο Γιώργος Φαράκλας παρουσίασε μια μετάφραση της «Φαινομενολογίας του Νου» του Έγελου. Δύσκολα μπορούμε να φανταστούμε έναν πιο γόνιμο τρόπο να συμβάλει κανείς στην ελληνική φιλοσοφική παραγωγή. 
 
(Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή, 24 Φλεβάρη 2008) 

 

Advertisements

11 Σχόλια so far
Σχολιάστε

Αγαπητέ μου Σχολάριε,

Με μόνη σκευή μια επιφανειακή ανάγνωση του Κονδύλη, θα ήθελα να διακινδυνεύσω ένα ερώτημα:

Γράφεις ότι τόσο ο Κονδύλης όσο και ο Ψυχοπαίδης συμφωνούν ότι δεν μπορεί να υπάρξει μια αξιολογικώς ουδέτερη ανάλυση των ανθρωπίνων πραγμάτων. Ωστόσο, εγώ βλέπω, μέσα από τι δική σου ανάλυση της ψυχοπαιδικής προσέγγισης, ότι και ο ψυχοπαιδικός αναλυτής των ανθρωπίνων πραγμάτων μπορεί να μείνει κονδυλικώ τω τρόπω περιγραφικός. Τι εννοώ; Ότι μπορεί ο ψυχοπαιδικός αναλυτής να διαβάζει την αξιακή συγκρότηση της κοινωνίας, να της ασκεί κριτική στο μέτρο που παρατηρεί ασυνέπεια μεταξύ κοινωνικών αξιών-σκοπών και κοινωνικής πράξης (όταν δηλ. η κοινωνία δεν πραγματώνει στους σκοπούς που η ίδια έχει θέσει), να σημειώνει τον κίνδυνο αδυναμίας αναπαραγωγής της κοινωνίας κλπ. αλλά ο ίδιος ο αναλυτής να μην υιοθετεί τις αξίες της κοινωνίας.

Είναι τούτο δυνατό;

Σχόλιο από Μύρων Κατσούνας

Βεβαίως αξίζουν συγχαρητήρια στον συγγραφέα. Δίκαιος και ο έπαινος του Κ. Γεωργουσόπουλου(http://www.tanea.gr/Article.aspx?d=20080202&nid=7358203).

Σχόλιο από Μύρων Κατσούνας

Αγαπητέ Μύρωνα,

η παρατήρησή σου είναι εξαιρετικά εύστοχη. Οπωσδήποτε συνέλαβες το νόημα της δικής μου τουλάχιστον προσέγγισης. Αυτό που επιδίωξα ακριβώς να αναδείξω ήταν πως σύμφωνα με την κατά τον Φαράκλα ψυχοπαιδική κοινωνική θεωρία, δεν υπάρχει λόγος να υιοθετηθούν οι αξίες της κοινωνίας από την θεωρία που την κρίνει. Αυτό ζητώ να δείξω λέγοντας πως η κανονιστικότητα της θεωρίας κατά τον Ψυχοπαίδη μοιάζει να παραμένει απλώς υποθετική, ή αν προτιμάς, δοκιμαστική.

Υπ’ αυτή την έννοια, ασφαλώς ο ψυχοπαιδισμός μοιάζει πολύ κοντά στον κονδυλισμό. Και όχι μόνο. Αν καταλαβαίνω σωστά την ψυχοπαιδική θεωρία, τότε νομίζω πως δικαιούται να πει κανείς ότι ο μηδενιστής Κονδύλης παίρνει πιο σοβαρά τις αξίες από τον κανονιστικό Ψυχοπαίδη. Διότι ο Κονδύλης αναγνωρίζει ακριβώς πως αν μόνο «πρακτικό αίτημα» είναι η διαιώνιση της ύπαρξης της κοινωνίας ως κοινωνίας, τότε οι αξίες δεν έχουν καμία αξία, είναι απλώς προβολές της ορμής της αυτοσυντήρησης.

Σε ευχαριστώ για την ωραιότατη παρατήρησή σου, κι ελπίζω πως με την πρόοδο της κουβέντας, θα μπορέσουμε ίσως να εμβαθύνουμε σε αυτό το σημείο.

Φιλικά,

Σχόλιο από scholarios

Νομίζω ότι ένας συνεπής στον μηδενισμό του κριτικός δεν θα έπρεπε να ενδιαφέρεται για το αν οι αξίες συμβάλλουν στην αυτοσυντήρηση της κοινωνίας.Και, ίσως εξαιτίας αυτής της αδιαφορίας του, να ήταν ο μόνος δυνάμενος να δώσει μια συνεπή περιγραφική θεωρία.Ίσως αυτό να εννόει κι ο Κονδύλης ως ζητούμενο, τη δυνατότητα της περιγραφής ως συνέπειας στο μηδενισμό.Στο βαθμό,όμως, που αυτή η συνέπεια είναι αντίθετη σε βασικά, κατά Νίτσε,ένστικτα είναι νομίζω αδύνατη.Και μάλλον ανεπιθύμητη για τον Νίτσε.
Ακριβώς όπως το αίτημα για αντικειμενικές κρίσεις προσκρούει στην εμμένεια μας, ίσως έτσι και το αίτημα για την περιγραφική θεωρία του Κονδύλη να οφείλεται στην αδυναμία μας να είμαστε συνεπείς μηδενιστές.Και γιαυτό παραμένει αίτημα.

Σχόλιο από Yudistira

Ενα αργοπορημένο σχόλιο σε ένα ιστολόγιο φιλοσοφίας,έχει ακριβώς να υπονοήσει ότι για μας τους φιλοσοφούντες ,χωρίς απ’ευθείας ακαδημαικές αποσκευές ,το «σπορ» είναι περίπου σαν γιγανταιώρηση ,πάμε και ερχόμαστε λίγο αφηρημένοι.
Για το βιβλίο αυτό τολμήσαμε μια απότίμηση λίγων αράδων στο δικό μας πολιτικολογόν ιστολόγιο,η οποία χοντρικά το βλέπει ως εξής
Εχουμε σπάνια την δυνατότητα να διαβάσουμε ένα σύχρονο φιλόσοφο να αναλύει και να αποτιμά δύο κοντινούς του (χρονολιγικά) σε μια Ελληνική διανοητηική πραγματικότητα που μας ξαφνιάζει θετικά όλο και πιο πολύ.
Ψυχοπαίδης και Κονδύλης ίσως στο βάθος του χρόνου να αποτιμηθούν ως δύο «πόλοι» μιας φιλοσοφικής αντιμαχίας ,πολύ ευρύτερης από τώρα αντιλαμβανόμεθα.
Ο Φ. μας προσφέρει μια άμεση ,εν θερμώ επέμβαση που διαυγάζει σε μας τους ερασιτέχνες με κριτικό τρόπο την σκέψη των Ψ & Κ,χωρίς την «ακαδημαική» απόσταση του χρόνου.
Μας άρεσε το Νοημα και Κυριαρχία,μας αρέσει και η Φιλοσοφία στην Αθήνα……

Σχόλιο από left liberal synthesis

Θα διαφωνήσω με του υπόλοιπους ανγνω΄στες τουλάχιστον για το κομμάτι που αφορά τον Κονδύλη και θα πως ότι τόσο η κριτική του κ. Φαράκλα για την»περιγραφική θεωρία» όσο και το ηλεκτρονίκό άρθρο είναι μάλλον κοινότυπα κια ήδη απαντημένα ακόμα και στον απλό αναγνώστη του Ισχύς και Απόφαση(παρότι στο νόημα και κυριαρχία υπάρχει μια από τις πλέον γόνιμες αν και όχι χωρίς προβλήματα κριτικές της ανάγνωσης του Κλαουζεβιτς από τον Κονδύλη).
Το παλιό και χιλιοειπομένο επιχείρημα πως ο Κονδύλης δεν δικαιούται να μιλάει για περιγραφική γνώση και αξιολογική ουδετερότητα, είναι μια παμπάλαια κοινοτυπία δανεισμένη από την κριτική στον Σκεπτικισμό και η απάντηση θα μπορούσε να είχε δοθεί από τον Σέξτο τον Εμπειρικό.
Παρ’ όλα αυτά απαντιέται ήδη από τις πρώτες σελίδες της εισαγωγής στο Ισχύς και Απόφαση, αλλά και το επίμετρο.
Έχει επίσης διατυπωθεί σφαιρικά από τον Θ. Γεωργίου σε άρθρο του στο περιοδικό Λεβιάθαν και απαντηθεί από τον ίδιο τον Π. Κονδύλη. Η απάντηση έχει ήδη δημοσιευθεί στο βιβλίο Μελαγχολία και Πολεμική των εκδόσεωνμ θεμέλιο, όπως ο σκεπτικιστής αναγνωρίζει πως και ο ίδιος αποτελεί μια αξίωση αντικειμενικότητας που παραμένει λόγω του τριλήμματος Μινχάουζεν ανεκπλήρωτη, έτσι και αξιολογικός μηδενιστής αναγνωρίζει την πολεμική και των δικών του ιδεών, αναγνωρίζει την σχετικότητα του και τελικά θεωρεί την αξιολογική απελευθέρωση μια ανεκπλήρωτη προσπάθεια παραίτησης από τις κανονιστικές αξιώσεις που δεν αποτελούν παρά την τραγική και ύστατη δικαίωση της «περιγραφικής» θεωρίας. Ελλείψη χρόνου παραπέμπω στην διεξοδική ανάλυση του Π. Κονδύλη «οφειλόμενες απαντήσεις» που είναι και διαθέσιμη ηλεκτρονικά.
Για όσους επιθυμείται μια διαύγαση στην σκέψη του Π. Κονδύλη και κυρίως αν προωθείται συρραφές αριστερής -ότι και αν σημαίνει αυτό- και φιλελεύθερης κανονιστικότητας σας παραπέμπω στο Ισχύς και Απόφαση παρά στην δευτερεύουσα βιβλιογραφία η οποία χαρακτηρίζεται από πολύ κακό επίπεδο (βλ. π.χ. την πολύ κακή έκδοση του Πανεπιστημίου των Ιωαννίνων για τον Π. Κονδύλη)
μια ενδιαφέρουσα συζήτηση κάνει και ο Αιμ. Μεταξόπουλος στο Αυτοσυντήρηση, Πόλεμος, Πολιτική

Σχόλιο από Αλέξανδρος Αλεξανδρόπουλος

Αγαπητέ Yudistira,

σας ευχαριστώ θερμά για το πολύ ενδιαφέρον σχόλιό σας και σας ζητώ συγγνώμη για την καθυστερημένη απάντηση. Νομίζω παρουσιάζετε πολύ σωστά την αντίθεση ανάμεσα στο αίτημα για αντικειμενική γνώση του κοινωνικού και το αίτημα για την ηθική αδιαφορία, ήτοι τον μηδενισμό. Νομίζω ωστόσο πως υπάρχει ένα όχι ασήμαντο πρόβλημα απ’την στιγμή ακριβώς που ο μηδενισμός εμφανίζεται ως πρακτικό αίτημα.

Φιλικά,

Σχόλιο από scholarios

Αγαπητέ φίλε της αριστερής-φιλελεύθερης σύνθεσης,

σας ευχαριστώ θερμά για τα καλά σας λόγια. Συμμερίζομαι την επιδοκιμασία σας προς το έργο του Γιώργου Φαράκλα. Όντως είναι απολύτως ουσιώδες ότι κατάφερε να συζητήσει προβλήματα που διατρέχουν την ιστορία της φιλοσοφίας εστιάζοντας σε δύο νεοέλληνες διανοητές και ότι κάνοντάς το αυτό όχι απλώς δεν υποβάθμισε το πρόβλημα, αλλά αντίθετα το ανέδειξε. Και επίσης ότι κατάφερε να διατηρήσει μια φρεσκάδα στην επιχειρηματολογία του, δίχως να υποπέσει στον δυστυχώς συχνά ενδημούντα στα φιλοσοφικά μας πράγματα ρηχό ακαδημαϊσμό.

Σας ευχαριστώ και πάλι. Παρακολουθώ την σελίδα σας με πολύ ενδιαφέρον.

Φιλικά,

Σχόλιο από scholarios

Αγαπητέ κ. Αλεξανδρόπουλε,

σας ευχαριστώ για το σχόλιό σας και τις βιβλιογραφικές υποδείξεις. Έχετε δίκιο να επισημαίνετε ότι ο Κονδύλης είχε υπ’όψη τη σχετική κριτική και ότι επιχείρησε να απαντήσει σε αυτήν. Νομίζω ωστόσο ότι η απάντησή του δεν είναι επαρκής. Ο Κονδύλης δέχεται την δυνατότητα μιας επιστήμης του κοινωνικού και του ανθρώπινου, την δυνατότητα δηλαδή αυτού που στην ύστερη περίοδο του έργου του ονόμασε «κοινωνική οντολογία». Η επιστήμη αυτή θα είναι επιστήμη επειδή ακριβώς θα χαρακτηρίζεται από αντικειμενικότητα. Υποθέτω ότι επ’αυτού δεν θα διαφωνείτε, ότι δηλαδή δεν αρνείστε πως ο Κονδύλης θεώρησε ότι κάνει επιστήμη και ότι οι αποφάνσεις του αξιώνουν αντικειμενικότητα.

Το σημείο στο οποίο αναφέρθηκα στην βιβλιοκρισία μου, και στο οποίο έχει εστιάσει με διαφορετικούς τόνους και από διαφορετικά σημεία θεώρησης η ελληνική βιβλιογραφία, είναι πως ο Κονδύλης ενώ παρουσίασε μια θεωρία για την πολεμική συγκρότηση των κοσμοεικόνων και θεωριών, δεν παρουσίασε μια αντίστοιχη θεωρία για την δυνατότητα μιας αξιολογικά ουδέτερης θεωρίας, την οποία ακριβώς διεκδικεί για τον εαυτό του.

Καθώς είστε εμβριθής γνώστης του Ισχύς και Απόφαση, μα κι υποθέτω του μεγαλύτερου όγκου του κονδυλικού corpus, νομίζω θα μπορούσατε να μας υποδείξετε την θεωρία αυτή, που πολλοί δεν μπόρεσαν να βρουν.

Μα η αναφορά στο σχόλιο του Κονδύλη στην εισαγωγή του Ισχύς και Απόφαση (το οποίο επαναλαμβάνει στις «Οφειλόμενες Απαντήσεις» μα και στο Αόρατο Χρονολόγιο), ότι δηλαδή δεν είναι λογικά έγκυρο αυτό το αντεπιχείρημα, επειδή το συμπέρασμα αναιρεί την μείζονα, νομίζω δεν είναι επαρκής. Και νομίζω πως αυτό το σημείο ο Φαράκλας το συζήτησε ικανοποιητικά στο βιβλίο του, αναφερόμενος στον έλεγχο της εις άτοπον απαγωγής. Αλλά με χαρά θα περίμενα, και νομίζω και αρκετά άλλοι, μια από μέρους σας αναδιατύπωση της κονδυλικής απάντησης, η οποία να ακριβώς να καταφέρνει να δείξει την δυνατότητα επίτευξης αυτού του περιγραφικού μεταεπιπέδου, όπως το ονομάζει κάποια στιγμή ο Κονδύλης.

Ωστόσο, η αναφορά σας στον Σέξτο μού φαίνεται πως δεν μπορεί να σταθεί για πολύ. Εκτός κι αν υπονοείτε ότι ο Κονδύλης ήταν σκεπτικιστής όχι μόνο στο πρακτικό επίπεδο, το επίπεδο των αξιών, μα και στο θεωρητικό, το επίπεδο της επιστήμης. Αν όμως δεν υπονοείτε κάτι τέτοιο, δεν ξέρω με ποιον τρόπο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί το επιχείρημα του Σέξτου. Αλλά ενδεχομένως θα μπορείτε να μας διαφωτίσετε και επ’αυτού.

Τώρα, το τελικό σας επιχείρημα περί ύστατης δικαίωσης, μάλλον θέλει αρκετή ακόμα επεξεργασία. Εκ πρώτης όψεως δεν μπορώ να αντιληφτώ για ποιον λόγο, όταν αυτός που νόμιζε ότι πήγαινε προς Λαμία, καταλάβει ότι τελικά πάει προς Κόρινθο, αναγνωρίζει στο γεγονός αυτό, στο ότι δηλαδή πάει προς Κόρινθο, την «τραγική και ύστατη δικαίωσή του». Υπάρχει εδώ κάτι που οπωσδήποτε θα σας φαίνεται προφανές, αλλά νομίζω πως για να γίνει και στους υπόλοιπους έτσι ξάστερο, όπως είναι στα δικά σας μάτια, θα χρειαστεί μια περαιτέρω επιχειρηματολόγηση.

Θα συμφωνείτε πάντως, ιδίως σαν συνεπής κονδυλικός, ότι δεν αρκεί να βαφτίσει κανείς την γνώμη του περιγραφική και αντικειμενική για να αποχτήσει η γνώμη αυτή τούτες τις ιδιότητες .

Φιλικά,

Σχόλιο από scholarios

Αγαπητέ Σχολάριε,
Η απάντησή σου θα απαιτήσει εκ μέρους μου να σου παραθέσω τις σχετικές απαντήσεις που δίνει ο Κονδύλης στα συγκεκριμένα θέματα στο Πολιτικό και ο Άνθρωπος, το συντομότερο δυνατό θα τις παραθέσω στο site σου.
Συμπυκνώνειις, περίπου όλα τα ζητήματα της δευτερεύουσας βιβλιογραφίας, οπότε θα επιφυλαχθώ για ένα εκτενέστερο post το συντομότερο δυνατό.
Σημειώνω απλά πως οι περισσότερες απαντήσεις στα ζητήματα αυτά που δίνονται στον 1ο τόμο της Κοινωνικής του Οντολογίας, θα μπορούσαν ήδη να εξαχθούν από το ήδη υπάρχον έργο -ώστε σε ένα βαθμό η συζήτηση για την συνοχή ή όχι της σκέψης του Κονδύλη να μου φαίνεται σε έναν βαθμό επαναλαμβανόμενη, πολλώ μάλλον την ώρα που δεν γίνεται προσπάθεια για ιστορική αξιολόγησή του. (Είναι χαρακτηριστικό ότι δεν υπάρχουν απαντήσεις στα αντιθεμελιωτικά επιχειρήματα των Σκεπτικιστών, πέρα από κάποιες πρόχειρες διαβεβαιώσεις για τις ηθικά παράδεκτες συνέπειες του.
Η σχέση του Κονδύλη με την λογική ξεκαθαρίζεται στο Πολιτικό και ο άνθρωπος, αλλά υπάρχει ήδη νύξη και στο Ισχύς και Απόφαση καθώς ο ίδιος δηλώνει αξιακός και όχι γνωσιολογικός σχετικισμός.
Η ύστατη δικαίωσ κάθε σκεπτικισμού (πολιτικού, αξιακού ή γνωσιολογικού) είναι ότι ανατρέχοντας στους δέκα τρόπους του Σέξτου δεν διαπιστώνει παρά και την δική του ανεπάρκεια για αντικειμενικότητα. Ο Κονδύλης σημειώνει σε ένα γνωστό χωρίο του πως η «περιγραφική θεωρία» μπορεί να διεκδικήσει επιβεβαίωση από το γεγονός πως είναι και η ίδια πολεμική αλλά συνηδειτοποιεί την αδυναμία της να αναλάβει τον ρόλο του ηγέτη. Πρόκειται για ένα κομμάτι του Ισχύς και Απόφαση το οποίο είναι σκοτεινό και ασαφές, η περιγραφική θεωρία παραμένει πολεμική, αξιώνει ισχύ αλλά τελικά βρίσκεται να παραιτείται από την ελπίδα της ηγεσίας, είναι αυτό μια ανάγκη, η ουδετερότητα της δεν είναι μεταεπίπεδο παρά η εισαγωγή ενός βαθμού αποφυγιτισμού ακριβώς λόγω της εγγενούς αδυναμίας της να διεκδικήσει πολεμική επιτυχία ή είναι μια επιλογή υπερ της γνωσιακής αντικειμενικότητας.
Είναι επίσης ενδιαφέρον για όποιον ενδιαφέρεται για την σχέση Κονδύλη και Λογικής να δει συγκριτικά την άποψη του Weber για το επιστημονικά αντικειμενικό και την λογική και βέβαια γα τηναξιολογική ουδετερότητα.
Παρ’ όλα αυτά η σχετική συζήτηση μου αφήνει την εντύπωση του μη αποφασιστικού αν όχι του μη ουσιώδους.
Η ευρύτερη οικογένεια των θεωρητικών που συμμερίζονται πως το Πολιτικό και το Κοινωνικό είναι ηθικά αδιάφορα, ο Σκεπτικισμός σε όλες της εκδοχές του, ο Αξιολογικός Μηδενισμός και η αξιολογική ελευθερία δεν ταυτίζονται ούτε αδυνατίζουν με τις θεωρητικές αδυναμίες του Κονδυλικού έργου, ούτε όλες οι απόψεις του Κονδύλη αποτελούν επιχείρημα κατά της οποίας ευρύτερης δομής σκέψης εντάσσεται αυτός.
Ο πραγματικός στόχος των κανονιστικών σιγγραφέων είναι πάντα ο Σκεπτικισμός και η ηθική αδιαφορία. Αν επιθυμούν να χτυπήσουν αυτά θα πρέπει να μείνουν στις βασικές προκείμενες που απορρέουν άμεσα από αυτές και όχι σε περιφερειακά και συγκυριακά χτυπήματα στο θεωρητικό σύστημα ενός συγγραφέα (και από αυτή την άποψη δεν είμαι συνεπής Κονδυλικός παρά μηδενιστής της αξίας)
Σε όλα τα αντιθεμελιωτικά επιχειρήματα, σε όλες τις ανθρωπολογίες που αντιστρατεύονται μια κανονιστική προσέγγιση (Clausewitz, Montaigne, Sextus, Machiavelli, Schmitt, στις διεθνείς σχέσεις ο Hans Morgenthau) οι απαντήσεις είναι λίγες συχνά περιορίζονται σε λίγες διαβεβαιώσεις, αφορισμούς και επιχειρήματα που είναι αναγωγικά.
Αυτό που θα περίμενα θα ήταν όχι μια κριτική στον Κονδύλη για να αποδειχτεί τι; Η επιβεβαίωση μιας χοντροκομμένης κανονιστικότητας. Αυτό που έχει να απαντήσει ο Φαράκλας ως κάποιου είδος αριστερός, όπως σημειώνει σε άλλο βιβλίο του, είναι γιατί το Πολιτικό δεν είναι ηθικά αδιάφορο, γιατί δεν είναι θεμελιωδώς ανταγωνιστικό και εσχατολογικά βίαιο. Γιατί μια ανθρωπολογία ενός αξιολογικού μηδενισμού είναι ντετερμινισμός και όχι η τελεολογία (και μάλιστα μεταφυσικού χαρακτήρα) μιας διαλεκτικής;
Τι θεμελιώνει την δεοντολογία και ποιο είναι το αρχιμήδειο σημείο που μας προσφέρει την θέαση αυτής της πολυθρύλητης αντικειμενικότητας.
Υ.Γ.
Το επιχείρημα με την Κόρινθο ομολογώ πως με απόρησε; Που ακριβώς βρίσκεται στην σκεπτικιστική βιβλιογραφία μια αξίωση του Σκεπτικιστή για έξοδο από το τρίλημμα Munchhausen ώστε η αποδοχή ότι κάτι τέτοιο είναι αδύνατο να συνιστά αλλαγή πορείας.

Σχόλιο από Αλέξανδρος Αλεξανδροπουλος

Ευχαριστώ για την ωραία βιβλιοκρισία και για την κουβέντα που έχει προκαλέσει!
Φιλοσοφώ θα πει διαφωνώ, άρα φιλοσοφούμε ωραία.
Η άποψη, ότι η αυτοσυντήρηση της ίδιας της ανθρωπότητας δεν είναι παρά μια ακόμη βούληση για δύναμη (ας πούμε), άρα όχι κάτι το απόλυτο (αξία), έχει ένα μικρό πρόβλημα: Προϋποθέτει την δυνατότητα να εξετάζουμε την ανθρωπότητα από μια εξωανθρώπινη οπτική γωνία. Αν αυτό ήταν εφικτό, πιστεύω ότι θα είχε δίκιο ο Χιούμ. Επειδή δεν είναι, έχει δίκιο ο Καντ: Ό,τι επέχει θέση απολύτου για τον άνθρωπο ως άνθρωπο, είναι απόλυτο γι᾽ αυτόν, τελεία και παύλα, γιατί δεν μπορεί να διακριθεί από κάτι άλλο, ανώτερο… (Έτσι καταλαβαίνω την «κοπερνίκεια επανάσταση» της υπερβατολογικής φιλοσοφίας). Το ωραίο σε αυτό το επιχείρημα, είναι ότι ο σκεπτικός αναιρείται διότι παραμένει δέσμιος του θεολογικού τρόπου σκέψης (εξωανθρώπινη σκοπιά υπάρχει παραδοσιακά μόνο μία, αυτή του Θεού).
Όσον αφορά την απαξίωση του επιχειρήματος: «Αν όλα είναι μόνον ερμηνείες, τότε και η άποψη ότι «όλα είναι ερμηνείες» είναι μόνο μία ερμηνεία», δεν καταλαβαίνω πού πατά. Ό,τι λέει σχετικά ο Κονδύλης, ειδικά στην αρχή και το τέλος του Ισχύς και απόφαση, μου φαίνεται απλώς ότι αποτελεί ομολογία του προβλήματος. Επισημαίνω πάντως ότι τα λογικά προβλήματα είναι πάντα απλά, άρα δεν αποτελεί ανασκευή τους ότι είναι τετριμμένα (ο Σωκράτης κατηγορείται κάπου στον Γοργία ότι λέει όλο τα ίδια και τα ίδια. «Όχι μόνο λέω τα ίδια και τα ίδια, απαντάει, αλλά και για τα ίδια θέματα». Μέχρι να μας απαντήσει ένας σκεπτικιστής για τον τρόπο που αποφεύγει να αυτοαναιρεθεί, εμείς συνέχεια θα επαναλαμβάνουμε την ίδια κριτική…)

Χαιρετώ,
Γιώργος Φαράκλας

Σχόλιο από Γιώργος Φαράκλας




Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: